Ciasteczka wykorzystywane przez serwis internetowy SKF

SKF uzywa na swoich stornach interentowych cookies w celu możliwie jak najlepszego dostosowywania prezentowanych informacji do preferencji odwiedzających, dotyczących między innymi regionu i języka. Czy wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies przez SKF?

cookie_information_popup_text_2[150]

Kontrola i monitorowanie stanu

Performance and operating conditionsBearing type and arrangementBearing sizeLubricationOperating temperature and speedBearing interfacesBearing executionSealing, mounting and dismounting

W niniejszym rozdziale opisano różne aspekty kontrolowania i monitorowania pracujących łożysk celem przeciwdziałania problemom. Stanowi on zarazem wprowadzenie do rozwiązywania problemów i kieruje do bardziej szczegółowych procedur rozwiązywania problemów.

Kontrola w toku eksploatacji
Dostrzeganie wczesnych oznak uszkodzeń łożysk umożliwia wymienianie ich w ramach planowych prac z zakresu utrzymania ruchu. Tym sposobem unika się kosztownych nieprzewidzianych przestojów maszyn, do jakich dochodzi w przeciwnym razie, kiedy łożysko w końcu zawodzi. Do parametrów istotnych w kontekście monitorowania stanu maszyn należą hałas, temperatura i drgania.

Łożyska, które uległy zużyciu lub uszkodzeniu, zwykle wykazują rozpoznawalne objawy (→ Rozwiązywanie problemów poniżej). Może być szereg możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy. Niniejszy rozdział ma za zadanie pomóc w rozpoznawaniu niektórych z nich.

Ze względów praktycznych, nie wszystkie maszyny czy funkcje maszyn można monitorować przy użyciu zaawansowanych systemów. W takich sytuacjach problemy można wykrywać przyglądając i przysłuchując się maszynom. Jednakże pogorszenie stanu postrzegalne dla ludzkich zmysłów może oznaczać, że szkody zdążyły przybrać poważny rozmiar. Dzięki obiektywnym technologiom, takim jak zaawansowana analiza drgań, uszkodzenia da się wykrywać jeszcze zanim stają się one problemem (schemat 1). Korzystanie z przyrządów do monitorowania stanu i stworzonej przez SKF technologii obwiedni przyspieszenia pozwala maksymalizować okres ostrzegawczy, w którym można wykryć pogorszenie stanu.

Ilustr. 1 przedstawia przykładowe postępowanie uszkodzeń – a schemat 1 pokazuje ten proces pojęciowo. Uszkodzenia mogą rozwijać się następująco:
  1. Łożysko zaczyna wykazywać zużycie ścierne.
  2. Technologia obwiedni przyspieszenia SKF wykrywa pierwsze ubytki powierzchni.
  3. Łuszczenie powierzchni nasiliło się do tego stopnia, że uszkodzenie można wykryć w drodze standardowego monitorowania drgań.
  4. Daleko posunięte łuszczenie powoduje wysokie poziomy hałasu i drgań oraz wzrost temperatury pracy.
  5. Następują poważne uszkodzenia: powstają pęknięcia zmęczeniowe pierścienia wewnętrznego łożyska.
  6. Dochodzi do krytycznej awarii, pociągającej za sobą wtórne uszkodzenia innych części.

Monitorowanie hałasu i drgań

Powszechną metodą podejmowania prób wykrycia pogorszenia stanu lub uszkodzenia jest nasłuchiwanie wydawanych przez łożyska odgłosów. Łożyska znajdujące się w dobrym stanie wydają z siebie łagodny pomruk. Zgrzytanie, skrzypienie i inne nieregularne odgłosy sygnalizują zazwyczaj zły stan łożysk albo inny problem. Zakres zastosowań monitorowania odgłosów jest jednak ograniczony. SKF zaleca monitorowanie drgań. Metoda ta jest bardziej miarodajna i pozwala na rzetelniejsze kontrolowanie stanu łożysk i maszyn wirujących.

Technika monitorowania drgań bazuje na trzech fundamentalnych faktach:
  • Wszystkie maszyny drgają.
  • Powstaniu problemu natury mechanicznej towarzyszy z reguły wzrost poziomu drgań.
  • Charakter usterki da się ustalić w drodze analizy charakterystyki drgań.

Monitorowanie temperatury

Ważne jest monitorowanie temperatury pracy węzłów łożyskowych. Jeśli temperatura gwałtownie wzrosła, mimo że warunki pracy nie zmieniły się, to z dużym prawdopodobieństwem postępuje uszkodzenie łożyska bezpośrednio grożące jego awarią. Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że naturalny wzrost temperatury może utrzymywać się przez dzień lub dwa od momentu pierwszego uruchomienia maszyny, a także po każdej wymianie w niej smaru plastycznego.

Monitorowanie warunków smarowania

Łożyska mogą osiągać swoje maksymalne parametry pracy tylko przy odpowiednim smarowaniu. Z tego powodu należy ściśle monitorować warunki smarowania łożyska. Stan samego środka smarnego również należy okresowo sprawdzać – najlepiej przez pobieranie i badanie próbek.

Oto ogólne wytyczne SKF dla czynności kontrolnych dotyczących smarowania:
  • Sprawdzaj obszary wokół węzłów łożyskowych pod kątem śladów wycieku środka smarnego.
  • Dla maksymalnej ochrony pilnuj, żeby pierścienie zabezpieczające i uszczelnienia labiryntowe były wypełnione smarem plastycznym.
  • Sprawdzaj, czy automatyczne systemy smarowania pracują prawidłowo i doprowadzają do łożysk odpowiednie ilości środka smarnego.
  • Sprawdzaj poziom środka smarnego w zbiornikach oleju i komorach olejowych i uzupełniaj olej odpowiednio do potrzeb.
  • W przypadku ręcznego smarowania smarem plastycznym, wymieniaj smar zgodnie z ustalonym planem.
  • W przypadku smarowania olejowego, zmieniaj olej zgodnie z ustalonym planem.
  • Za każdym razem upewniaj się, czy używasz właściwego środka smarnego.
Kontrola w trakcie wyłączenia maszyny
Kiedy maszyna nie pracuje, nadarza się okazja do oceny stanu łożysk, uszczelnień i powierzchni z nimi współpracujących, opraw oraz środka smarnego. Ogólną inspekcję można w wielu przypadkach przeprowadzić poprzez zdjęcie pokrywy (górnej lub przedniej) oprawy. Każde łożysko sprawiające wrażenie uszkodzonego należy zdemontować i poddać wnikliwej kontroli.

W trakcie wyłączenia maszyny można też skontrolować współosiowość wałów i pasów, a także przeprowadzić gruntowną inspekcję fundamentu i zewnętrznych powierzchni maszyny.

Każda niedoskonałość – czy to brakująca podkładka regulacyjna, czy pogorszenie stanu fundamentu – może szkodliwie wpłynąć na osiągi maszyny. A im szybciej problem zostaje rozpoznany, tym prędzej podjąć można działania zaradcze. Wymiana łożysk i powiązanych elementów w ramach regularnych, planowych przerw w pracy jest znacznie mniej kosztowna niż nieplanowane przestoje, które wyłączają maszyny z eksploatacji niespodziewanie.

Kontrolowanie łożysk

Łożyska nie zawsze są łatwo dostępne. Kiedy jednak są częściowo lub całkowicie odsłonięte, można poddawać je oględzinom wzrokowym. Inspekcje łożysk najpraktyczniej przeprowadzać przy okazji wykonywania rutynowych prac z zakresu utrzymania ruchu.

SKF zaleca poddawanie zamontowanych łożysk inspekcjom w sposób zgodny z następującymi, ogólnymi wytycznymi:
  • Przygotowanie
    • Oczyść zewnętrzne powierzchnie maszyny.
    • Zdejmij pokrywę (górną lub przednią) oprawy, aby odsłonić łożysko.
    • Pobierz próbki środka smarnego do analizy. W przypadku smarowania olejowego, pobierz próbki ze zbiornika oleju lub komory olejowej. W przypadku łożysk otwartych smarowanych smarem plastycznym, pobierz próbki z różnych miejsc w obrębie łożyska oraz jego otoczenia. Sprawdź stan środka smarnego. Zanieczyszczenie często daje się wykryć poprzez rozprowadzenie cienkiej warstwy środka smarnego po arkuszu papieru i spojrzenie na niego pod światło.
    • Oczyść odsłonięte powierzchnie zewnętrzne łożyska, posługując się niepozostawiającą włókien szmatką.

  • Kontrola
    • Sprawdź odsłonięte powierzchnie zewnętrzne łożyska pod kątem korozji. Sprawdź pierścienie łożyska pod kątem obecności odbiegających od normy śladów.
    • W przypadku łożysk uszczelnionych, sprawdź uszczelnienia pod kątem zużycia i uszkodzenia.
    • O ile to możliwe, pokręć bardzo powoli wałem, aby sprawdzić, czy łożysko nie stawia nierównomiernego oporu; łożysko nieuszkodzone kręci się płynnie.

  • Drobiazgowa kontrola łożysk smarowanych smarem plastycznym
    Łożyska otwarte smarowane smarem plastycznym w oprawach stojących dzielonych można poddawać bardziej drobiazgowym inspekcjom w następujący sposób:
    • Usuń wszelki smar z powierzchni wokół łożyska.
    • Usuń możliwie jak najwięcej smaru z samego łożyska, posługując się niemetalowym zgarniaczem.
    • Oczyść łożysko przy pomocy naftowego rozpuszczalnika: rozpylaj rozpuszczalnik do wnętrza łożyska. Podczas czyszczenia łożyska bardzo powoli kręć wałem, nie zaprzestając przy tym rozpylania rozpuszczalnika, dopóki rozpuszczalnik nie przestanie zbierać brudu i smaru. Duże łożyska, w których nagromadził się silnie utleniony środek smarny, czyść przy pomocy mocnego roztworu zasadowego zawierającego do 10% sody kaustycznej i 1% zwilżacza.
    • Wysusz łożysko i sąsiadujące z nim części, posługując się niepozostawiającą włókien szmatką albo czystym i wolnym od wilgoci powietrzem sprężonym – ale nie kręć przy tym łożyskiem.
    • Skontroluj bieżnie, koszyk(i) i elementy toczne łożyska pod kątem obecności odprysków, wgnieceń, zarysowań, smug, odbarwień oraz lustrzanych powierzchni. O ile ma to zastosowanie, zmierz luz wewnętrzny promieniowy łożyska (celem stwierdzenia, czy nastąpiło zużycie) – i sprawdź, czy wynik pomiaru mieści się w przewidzianym przedziale.
    • Jeżeli stan łożyska jest zadowalający, nasmaruj odpowiednim smarem plastycznym łożysko i oprawę, po czym niezwłocznie zamknij oprawę. Jeżeli ewidentne jest uszkodzenie łożyska, zdemontuj łożysko i zabezpiecz je przed korozją. Następnie przeprowadź pełną analizę.

  • Zalecenia ogólne
    • W trakcie kontroli rób zdjęcia, żeby lepiej udokumentować stan łożyska, środka smarnego i maszyny w ogólności.
    • Stan smaru sprawdzaj w różnych miejscach i porównuj ze świeżym smarem (ilustr. 2). Zachowaj reprezentacyjną próbkę smaru do dalszej analizy.
    • Niektóre łożyska duże i średniej wielkości nadają się do regeneracji. Więcej informacji na ten temat, patrz SKF Poradnik obsługi technicznej łożysk oraz w publikacja nt. usług regeneracji świadczonych przez SKF Usługi regeneracji SKF.

Kontrolowanie powierzchni współpracujących uszczelnień

Warga uszczelnienia, żeby była skuteczna, musi spoczywać na gładkiej powierzchni współpracującej. Zużycie lub uszkodzenie powierzchni współpracującej uniemożliwia wardze uszczelnienia prawidłowe funkcjonowanie.

Sprawdzając stan powierzchni współpracującej z uszczelnieniem, zwracaj uwagę na oznaki korozji, zużycie wału, zarysowania, wgniecenia, zużycie i rozdarcie wargi oraz tym podobne ślady. Jeżeli korozja jest ewidentna, lecz nie poważna, usuń ją przy pomocy drobnego papieru ściernego, mokrego lub suchego, dopilnowując pozbycia się wszelkich pozostałości. Zużyte powierzchnie współpracujące wałów można naprawiać tulejami SKF Speedi-Sleeve.

OSTRZEŻENIE

Unikaj wdychania, połykania oraz dotykania rozpuszczalników i roztworów zasadowych. Substancje te powodować oparzenia skóry i oczu oraz obrażenia układów oddechowego i trawiennego. W razie potrzeby zasięgnij pomocy lekarskiej.
Rozwiązywanie problemów
Łożyska funkcjonujące nieprawidłowo zazwyczaj wykazują rozpoznawalne objawy. Najlepszym sposobem na rozpoznawanie tych objawów – i na podejmowanie działań zaradczych we wczesnej fazie rozwoju problemów – jest ustanowienie ogólnozakładowego programu monitorowania stanu maszyn i urządzeń.

W sytuacji, gdy sprzęt do monitorowania stanu nie jest dostępny, albo jego użycie niepraktyczne, kieruj się treścią rozdziału „Wykrywanie i usuwanie problemów” publikacji SKF Poradnik obsługi technicznej łożysk – zawiera on szereg przydatnych wskazówek na temat rozpoznawania najczęstszych objawów i ustalania ich przyczyn oraz, gdziekolwiek jest to możliwe, podpowiada praktyczne rozwiązania. Zależnie od stopnia uszkodzenia łożyska, pewne objawy mogą być mylące – w wielu przypadkach są rezultatem uszkodzeń wtórnych. Skuteczne rozwiązywanie problemów dotykających łożysk wymaga analizowania objawów w kolejności od tych zaobserwowanych w układzie jako pierwsze. Zagadnienie to zostało omówione bardziej szczegółowo w publikacji Analiza uszkodzeń i awarii łożysk.

SKF logo